Ooit een pionier op het gebied van LHBTI+-rechten, bevindt Nederland zich nu in een bekende en steeds ongemakkelijkere positie: de 13e plaats op de Rainbow Index van ILGA-Europe, een uitgebreide jaarlijkse ranglijst van wettelijke en beleidsmatige bescherming voor queer personen in 49 Europese landen.
De resultaten schetsen een beeld van een land dat op zijn lauweren rust. Hoewel Nederland 25 jaar geleden beroemd werd als het eerste land dat het homohuwelijk legaliseerde, wijst de nieuwste index op een aanzienlijk gebrek aan vooruitgang in de afgelopen jaren, waardoor andere landen Nederland voorbijstreven.
"We liepen voorop in de wereld toen we het huwelijk openstelden voor paren van gelijk geslacht," zei Myrtille Danse, voorzitter van COC Nederland. "Nu bungelen we op de 13e plaats. Het is de hoogste tijd voor een inhaalslag, zodat iedereen in Nederland veilig en zichtbaar zichzelf kan zijn."
Waarom deze stagnatie?
Volgens de analyse van ILGA-Europe wordt de score van Nederland gedrukt door een gebrek aan actie op verschillende belangrijke gebieden. Dit zijn onder andere:
- Een gebrek aan krachtige overheidsmaatregelen om geweld en haatmisdrijven tegen LHBTI+-personen te bestrijden.
- De aanhoudende vertraging bij de herziening van de Transgenderwet, een wetswijziging die het proces voor juridische geslachtserkenning zou vereenvoudigen.
- Het ontbreken van specifieke wetten om de mensenrechten en lichamelijke autonomie van intersekse kinderen te beschermen.
Deze kwesties kwamen allemaal aan bod in het 'Regenboog Stembusakkoord', een reeks toezeggingen die door zeven politieke partijen werd ondertekend. De huidige regeringscoalitie van D66, VVD en CDA stemde in met de uitvoering van het akkoord, maar tastbare resultaten zijn tot nu toe uitgebleven.
Spanje wijst de weg met 'politieke moed'
Dit jaar heeft Spanje voor het eerst de eerste plaats op de index ingenomen en daarmee jarenlange koploper Malta verdrongen. ILGA-Europe schrijft de opkomst van Spanje toe aan "politieke moed" en benadrukt het besluit van de regering om gelijkheid actief te bevorderen ondanks autoritaire druk. Recente Spaanse wetgeving heeft de bescherming voor de gehele LHBTI+-gemeenschap verbeterd en de toegang tot gezondheidszorg voor transgender personen versterkt.
"Het is tijd dat de Nederlandse regering het voorbeeld van Spanje volgt en haar volledige steun aan de transgendergemeenschap toont," drong Remke Verdegem, voorzitter van Transgender Netwerk, aan. "Nederland moet de zorgen van de trans gemeenschap serieus nemen, zodat we eindelijk weer in de top 10 kunnen komen."
De top vijf landen op de Rainbow Index van 2026 zijn:
- Spanje
- Malta
- IJsland
- België
- Denemarken
Een continent van contrasten
De index onthult ook een zorgwekkende trend van achteruitgang in andere delen van Europa. Slowakije heeft onlangs een grondwetswijziging aangenomen die de rechten van LHBTI+-personen inperkt, terwijl de mensenrechtensituatie in Turkije en Rusland snel blijft verslechteren. Rusland staat onderaan de lijst, waar LHBTI+-organisaties nu officieel als 'extremistisch' worden bestempeld.
Katrin Hugendubel van ILGA-Europe vatte de situatie scherp samen: "De kaart van dit jaar vertelt twee verhalen. Eén van oprechte moed, in Spanje en bij leiders die ervoor kiezen hun gemeenschappen te steunen in plaats van hen tot zondebok te maken. En één van een reëel en groeiend gevaar dat niet onderschat mag worden. De vraag die elke regering nu moet beantwoorden, is van welk verhaal zij deel wil uitmaken."
De Rainbow Index beoordeelt landen op basis van 76 criteria met betrekking tot wetten en beleid, niet op basis van de publieke opinie of maatschappelijke acceptatie.
