De beslissing markeert een cruciaal moment in de Italiaanse jurisprudentie en erkent een gezinsstructuur die, hoewel voor velen een realiteit, buiten de grenzen van wettelijke erkenning is gebleven. Het schept een precedent voor co-ouderschapsregelingen en kan bredere gevolgen hebben voor hoe het gezin in heel Europa wordt gedefinieerd.
Een Duits begin, een Italiaanse strijd
Het verhaal van het gezin begon in Duitsland. De biologische vader, met de Italiaans-Duitse nationaliteit, en zijn echtgenoot hebben al meer dan tien jaar een vaste relatie. Het kind werd verwekt via een vrijwillige overeenkomst met een goede vriendin, die de zwangerschap droeg. Een cruciaal detail is dat dit een privé co-ouderschapsplan was en geen draagmoederschapsregeling – een praktijk die in Italië illegaal is.
In Duitsland werd de juridische status van het gezin kort na de geboorte van het kind vastgelegd:
- De biologische vader en moeder werden aanvankelijk als de ouders geregistreerd.
- De echtgenoot van de vader voltooide vervolgens een stiefkindadoptie, met de volledige en uitdrukkelijke toestemming van de moeder.
- Duitse jeugdzorgautoriteiten en een rechter keurden de drie-ouderstructuur formeel goed, met de conclusie dat het in het belang van het kind was om op te groeien in een stabiele omgeving met drie toegewijde verzorgers.
Het juridische conflict ontstond toen de vaders probeerden de Duitse adoptie in hun Italiaanse gemeente te registreren. Het verzoek werd afgewezen op verdenking van een "omzeild draagmoederschap" (utero in affitto). Deze beschuldiging weegt zwaar in Italië, waar de huidige regering actief probeert draagmoederschap te classificeren als een "universeel misdrijf", waardoor het vervolgbaar wordt, zelfs als het legaal in het buitenland is uitgevoerd.
Focus van de rechtbank: de realiteit van het kind
Het Hof van Beroep in Bari verwierp uiteindelijk het argument van de gemeente. De rechters oordeelden dat er geen bewijs was van uitbuiting en dat de betrokkenheid van de moeder vrijwillig en altruïstisch was. De kern van hun redenering was het juridische principe van het "belang van het kind".
De rechtbank stelde vast dat het kind sinds de geboorte bij beide vaders woont en tegelijkertijd een sterke, continue band onderhoudt met de biologische moeder en haar familie. Het ontkennen van de juridische realiteit van deze gevestigde gezinseenheid, zo oordeelden de rechters, zou het recht van het kind op stabiliteit en identiteit schaden. De erkenning van alle drie de ouders werd als de enige logische en humane conclusie beschouwd.
"Deze uitspraak toont aan dat een gedeelde ouderschapsovereenkomst tussen drie mensen niet verboden is onder de Italiaanse wet, mits draagmoederschap kan worden uitgesloten", aldus Pasqua Manfredi, de advocaat van de familie van het LHBTIQ+-rechtennetwerk Rete Lenford. "Het is geen misdrijf, maar de erkenning van een uitgebreide familie."
Gevolgen voor meervoudig ouderschap
De uitspraak is fundamenteel voor het concept van "meervoudig ouderschap", omdat het breekt met het rigide juridische dogma dat een kind maximaal twee ouders kan hebben. Het maakt een zorgvuldig onderscheid tussen verboden commercieel draagmoederschap en vrijwillige, altruïstische co-ouderschapsmodellen.
Voor de LHBTIQ+-gemeenschap in Nederland en in de hele EU versterkt de beslissing ook het essentiële principe van grensoverschrijdende erkenning. Het onderbouwt het argument dat gezinsstructuren die legaal in één lidstaat zijn gevormd, hun geldigheid niet mogen verliezen aan de grens van een andere lidstaat.
Hoewel de openbaar aanklager nog de mogelijkheid heeft om in beroep te gaan bij het Hof van Cassatie, het hoogste gerechtshof van Italië, staat de beslissing van Bari momenteel als een historische erkenning van het moderne gezinsleven. Voorlopig is een kind in Zuid-Italië het eerste in het land dat officieel twee vaders en een moeder heeft – een weerspiegeling van een sociale realiteit die de wet langzaam begint in te halen.
