Een duister hoofdstuk uit de medische geschiedenis blootgelegd
Een schokkend onderzoek van de BBC heeft een diep verontrustend hoofdstuk uit de medische geschiedenis van het Verenigd Koninkrijk blootgelegd. Het onthult dat minstens 250 lhbtiq+-mensen tussen 1965 en 1973 werden onderworpen aan martelende elektroshockprocedures in ziekenhuizen van de National Health Service (NHS). Overlevenden, nu in de 70 en 80, spreken zich uit over de zogenaamde 'Electric Shock Aversion Therapy' (ESAT) die ze als tieners moesten ondergaan – een praktijk bedoeld om hen te 'genezen' van hun seksuele oriëntatie of genderidentiteit.
Dit was geen wetenschap in de marge; het was een door de staat goedgekeurde praktijk. Jonge mensen werden vaak doorverwezen door vertrouwenspersonen zoals leraren, priesters en huisartsen, die geloofden dat homoseksualiteit en transgender identiteit ziektes waren die uitgeroeid moesten worden. Het toegebrachte trauma duurt een leven lang.
De stemmen van de overlevenden
De menselijke tol van deze barbaarse praktijk wordt het best begrepen via de verhalen van degenen die het hebben meegemaakt. Hun getuigenissen schetsen een ijzingwekkend beeld van angst, pijn en institutioneel verraad.
Het verhaal van Pauline: "Ze lieten me zweten en ineenkrimpen"
Toen ze 19 was, vertelden artsen Pauline Collier dat ze "dit ding in mij konden wegkrijgen." In het Crumpsall Hospital in Manchester werd ze onderworpen aan herhaalde sessies. "Hij plakte elektroden op mijn armen en gaf me een reeks schokken," herinnert de 80-jarige zich. Patiënten kregen beelden te zien en werden vervolgens geschokt, soms onmiddellijk, soms na een vertraging van 30 seconden die bedoeld was om de angst te maximaliseren. "Tijdens die wachttijd word je heel angstig en bang," zei ze. "Ik was psychologisch gewoon zo kwetsbaar dat ik alles accepteerde."
Het verhaal van Jeremy: "Als een gekarteld mes"
Jeremy Gavins, nu 72, was pas 17 toen zijn school dreigde hem van school te sturen tenzij hij therapie onderging. Hij werd doorverwezen naar een ziekenhuis in Bradford, waar hij door een verpleger aan een stoel werd vastgebonden die hem vertelde dat de pijn opzettelijk was. "Hij speelde met een schakelaar en ik kreeg pijn in mijn arm," beschreef Jeremy. "Het is alsof iemand een gekarteld mes in de zijkant van je arm steekt en het naar beneden schraapt." De schokken waren zo hevig dat hij bij één gelegenheid het bewustzijn verloor. De ervaring bezorgde hem PTSS, een zware depressie en een levenslange angst voor relaties.
Het verhaal van Carolyn: "Foltering, geen therapie"
Carolyn Mercer (78) heeft altijd geweten dat ze een vrouw is, ondanks dat ze bij haar geboorte als man werd geregistreerd. Toen ze op 17-jarige leeftijd een priester in vertrouwen nam, werd ze voor behandeling naar het Blackburn Hospital gestuurd. "Mijn hand schoot de lucht in, pijn gierde door mijn lichaam, tranen rolden over mijn wangen," herinnert ze zich levendig. "Die behandeling was geen enkele vorm van therapie. Het waren wrede, barbaarse straffen – foltering, geen therapie."
Een medische 'huisvlijt' van misbruik
Hoewel de BBC meer dan 250 gevallen bevestigde, suggereert historica prof. Hel Spandler dat het werkelijke aantal in het hele VK dichter bij de 1.000 zou kunnen liggen. Ze beschrijft de praktijk als een "huisvlijt", waarbij ziekenhuizen de methode stilletjes kopieerden, vaak zonder officiële registratie. Het werd gepresenteerd als "baanbrekende gedragswetenschap", een verknipte toepassing van aversietherapie die werd gebruikt voor aandoeningen als fobieën of verslavingen. Toegepast op lhbtiq+-mensen was het enige resultaat echter diepgaande en blijvende schade.
Oproepen tot verantwoording en een verbod
De onthullingen hebben geleid tot verontwaardiging en oproepen tot een formele verontschuldiging van de Britse regering en de NHS, aangevoerd door Lord Chris Smith, het eerste openlijk homoseksuele parlementslid van het VK. "We werden geacht een beschaafd land te zijn, maar dit was simpelweg onmenselijk," verklaarde hij.
In reactie op het onderzoek heeft de Britse regering aangekondigd het historische gebruik van ESAT te zullen onderzoeken. De strijd is echter nog lang niet gestreden. Ongelooflijk genoeg zijn conversiepraktijken vandaag de dag nog steeds legaal in het VK en vinden ze vaak plaats in religieuze of particuliere therapeutische settings. De regering heeft herhaaldelijk een transinclusief verbod beloofd, maar heeft dit nog niet waargemaakt.
Minister voor Gelijkheid Olivia Bailey, zelf lid van de lhbtiq+-gemeenschap, noemde de praktijk "onmenselijk" en misbruik. "Dergelijke handelingen hebben geen plaats in de samenleving en moeten worden gestopt," zei ze, waarmee ze de toewijding van de regering aan een verbod opnieuw bevestigde.
Een herinnering voor onze gemeenschap in Nederland
Hoewel dit onderzoek zich richt op het VK, is het een harde herinnering aan hoe medische instellingen ooit lhbtiq+-identiteiten in heel Europa pathologiseerden. In Nederland werd homoseksualiteit in 1973 geschrapt als psychische aandoening en in 2022 werd door de Tweede Kamer een motie aangenomen om conversietherapie expliciet te verbieden. Toch is de volledige implementatie van een wettelijk verbod nog steeds gaande. Deze verhalen van over de Noordzee onderstrepen waarom de strijd om onze gemeenschap te beschermen tegen zulke schadelijke praktijken, in het heden en verleden, overal van cruciaal belang blijft.
