22 Nov

15:00

Buurthuis De Coenen

Joh. M. Coenenstraat 4, Amsterdam

Kom naar de literaire salon met schrijfster Anja Sicking en praat mee over haar roman 'De visionair'. Verken de ethische dilemma's van kunstmatige intelligentie en onze groeiende afhankelijkheid van technologie.

Literatuur als proeftuin voor de toekomst

Meer info & tickets

De vijfde roman van Anja Sicking, De visionair, speelt zich deels af in de toekomst. Wanneer Roemer op school mag meedoen aan een roboticaproject, wil hij een digitale bril ontwerpen die de emoties van anderen kan lezen. Zijn eigen vermogen om de uitdrukkingen van mensen te interpreteren is beperkt; hij leeft voornamelijk in zijn hoofd en fantasiewereld. Hij gelooft in de grenzeloze mogelijkheden van technologie en vindt dat we alles moeten kunnen meten en weten. Als hij verliefd wordt, beginnen zijn opvattingen over de meetbare mens te wankelen. Jaren later, terwijl Roemer een belangrijke bijdrage levert aan een door technologie gedomineerde wereld, laait zijn liefde weer op. Kan de mens ooit grip krijgen op zichzelf en anderen?

In De visionair verkent Anja Sicking de ethische dilemma’s die voortkomen uit onze toenemende afhankelijkheid van kunstmatige intelligentie. In een gevoelige stijl, met compassie voor haar personages, trekt ze de lezer een wereld binnen waar techgiganten de macht grijpen.

Wat onderscheidt de mens van kunstmatige intelligentie? Zijn mens en algoritme niet allebei slechts een verzameling data? De exacte wetenschap beweert dat de mens 100% te analyseren is, maar weten is nog niet hetzelfde als begrijpen. De cijfers en data waartoe we gereduceerd kunnen worden, raken niet aan een dieper levensgeluk of de ervaring van betekenis, in tegenstelling tot wat een verhaal, verbeelding en het creatieve woord kunnen bieden. Toch lijken zelfs de robotschrijvers in het boek van Anja Sicking mooie verhalen te kunnen vertellen.

Anja Sicking deed uitgebreid onderzoek en las het werk van schrijvers die haar voorgingen, die net als zij in hun verbeelding de grenzen van hun tijd overschreden, zoals George Orwell met 1984 en Margaret Atwood met The Handmaid’s Tale. Ze ziet literatuur als een proeftuin voor de toekomst. De invloed van sciencefiction groeit en het samenspel tussen fictie en wetenschap levert nieuwe ideeën op. Het internet bestond al in films en literatuur voordat het werkelijkheid werd. Ze schrijft dat ze schrok toen in Nederland een bril met een ingebouwde camera te koop was. ‘Meta kan ons nu ook offline volgen. Op straat. Of in een café waar mensen na een paar drankjes van alles uitkramen. Laat ik het risico van deze bril beschrijven in de eigen, immer enthousiaste woorden van Zuckerberg: “Slimme brillen zijn bij uitstek geschikt voor AI-assistenten die met je meekijken en -luisteren. In de VS is deze nieuwe Meta-Ray-Ban in 2024 geïntroduceerd. De privacyvoorwaarden zijn daar al een keer aangepast. Bright.nl schrijft dat de AI-functie met de camera nu altijd aanstaat, tenzij je de spraakbediening ‘Hey Meta’ volledig uitschakelt. Ten tweede kunnen gebruikers niet meer kiezen of hun spraakopnames in de cloud worden opgeslagen. Ingesproken commando’s worden nu altijd opgeslagen en gebruikt om AI-modellen te trainen.” O ja, en het volgende model van deze bril komt met een neurale polsband, zo heeft Zuckerberg inmiddels aangekondigd. Je verstuurt dan berichten door met je hand te zwaaien. De polsband meet de elektrische activiteit in je pols. Zo kruipt Big Tech je lichaam in. En dat alles voor 820 euro.’

Anja Sicking is niet de enige die zich afvraagt wat de geleidelijke overdracht van onze emotionele en cognitieve vermogens aan techbedrijven betekent voor onze menselijkheid. ‘De techbazen in Silicon Valley dringen met hun grote taalmodellen dieper door in het menselijk brein. Sommigen van hen, zoals Sam Altman, willen zelfs een kunstmatig brein voor de wereld bouwen, waar we onze eigen hersenen dan op aan kunnen sluiten.’

Over de auteur

Anja Sicking debuteerde in 2000 met Het Keuriskwartet, waarvoor ze de Geertjan Lubberhuizenprijs ontving. Haar tweede roman, De stomme zonde, is vertaald in het Duits, Engels en Turks. Ze is redacteur van het literaire tijdschrift Tirade en doceert aan de Schrijversvakschool in Amsterdam. Ze schreef diverse essays over ‘de schrijvende robot’, onder meer in dagblad Trouw, en trad op bij Waag for the Future in een programma over ‘De verbeelding van de toekomst’.

Iedereen is van harte welkom.

Je kunt de literaire salon ook bijwonen als je de besproken boeken niet hebt gelezen. De boeken zijn na afloop te koop en kunnen door de auteur worden gesigneerd.