Een frustrerende déjà vu in Groningen
Voor een homoseksuele Oegandese man en zijn medestanders voelde de zitting van vorige week in de rechtbank van Groningen als een pijnlijke herhaling. Gesteund door zijn partner en trouwe vrienden stond hij opnieuw tegenover de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) in een strijd voor zijn recht op veiligheid — een strijd die hij technisch gezien al eens had gewonnen.
LGBT Asylum Support, die de man al zeven jaar bijstaat, omschreef het tafereel als een bijna identieke herhaling van een eerdere zitting in Zwolle. In die eerdere zaak stelde de rechter de asielzoeker in het gelijk en oordeelde dat de IND zijn asielrelaas onzorgvuldig had beoordeeld. Toch, ondanks de uitspraak van de rechtbank, wees de IND de aanvraag opnieuw af, waardoor iedereen weer terug bij af was.
De kern van het probleem: een gebrek aan cultureel begrip
Het centrale probleem, toen en nu, is het diepgewortelde gebrek aan een juist referentiekader bij de IND voor de realiteit van queer-zijn in Oeganda. In een gedetailleerd rapport uit 2023 stelde LGBT Asylum Support dat de IND van getraumatiseerde asielzoekers verwacht dat zij hun identiteit verwoorden met een openheid en detailniveau dat simpelweg onrealistisch is voor iemand die een diep onderdrukkende, homofobe cultuur ontvlucht.
"De IND verwacht een 'performance' van homoseksualiteit die past bij een westerse, liberale standaard," legde een vertegenwoordiger van de steungroep uit. "Ze houden geen rekening met de schaamte, angst en terughoudendheid die zijn ingesleten door een samenleving waarin je bestaan zelf al een misdaad is."
Deze culturele blindheid was duidelijk zichtbaar in de rechtszaal. De kenmerkende bescheidenheid van de man — een eigenschap die typerend is voor veel Oegandezen — wordt tegen hem gebruikt als 'bewijs' dat hij niet overtuigend genoeg homo is. Ondertussen kwam de IND, die zichzelf als expert positioneert, met een imposant team van vijf medewerkers om hun zaak te bepleiten.
Een muur van ongeloof
Het menselijk bewijs dat in schril contrast stond met de bureaucratische scepsis van de IND was voelbaar. De partner van de man was aanwezig, klaar om te getuigen over hun langdurige relatie. De IND wees zijn mogelijke getuigenis echter van de hand, met het argument dat hij al bekend was met de verklaringen van de aanvrager. Dezelfde vrienden die in 2023 steunbrieven schreven, waren er opnieuw om hem te zien en te erkennen als de homoman die hij is.
Voor de IND lijkt dit tastbare bewijs van een liefdevolle relatie en een ondersteunende gemeenschap minder zwaar te wegen dan vermeende tegenstrijdigheden in een formele verklaring die onder grote druk is afgelegd. Na jaren openlijk in Nederland te hebben geleefd en diepgewortelde schaamte te hebben overwonnen, acht de overheid zijn relatie nog steeds "ongeloofwaardig".
Een verhaal dat verteld moet worden
Toen een vertegenwoordiger van LGBT Asylum Support de kans kreeg om te spreken, richtte deze zich direct tot de rechtbank en veroordeelde de herhaaldelijke en zinloze aard van de procedure. Ook werd aangekondigd dat het verhaal van het stel zal verschijnen in het aankomende boek, #NietGayGenoeg deel 2 #TrueStories (#NotGayEnough Part 2), dat zich richt op queer stellen wier relaties onterecht in twijfel worden getrokken door de IND.
De zaak laat de Nederlandse lhbti+-gemeenschap achter met een huiveringwekkende vraag: als een man die in vrijheid een leven en een relatie heeft opgebouwd, gesteund door zijn partner en vrienden, nog steeds niet wordt geloofd, wat is er dan wél voor nodig? Wanneer ben je in de ogen van de Nederlandse overheid eindelijk #GayGenoeg?
