Hij sprak de woorden hardop uit toen niemand anders dat durfde
In de politiek geladen sfeer van het Amerika van 1984, terwijl de aidscrisis woedde en de morele paniek hoogtij vierde, was het niet alleen ongebruikelijk dat een belangrijk politicus voor een nationaal publiek de woorden 'lesbisch' en 'homo' uitsprak; het was een daad van politiek verzet. Toch is dat precies wat dominee Jesse Jackson deed op de Democratische Nationale Conventie. Terwijl andere politici in codetaal spraken of zwegen, keek Jackson de natie aan en beschreef hij een Amerika dat geen eenvormige deken was, maar een lappendeken.
"De jongeren, de ouderen, de lesbiennes, de homo's en de mensen met een beperking vormen samen de Amerikaanse lappendeken."
Nu de burgerrechtenleider op 84-jarige leeftijd is overleden, is het makkelijk om deze context uit het oog te verliezen. Tegenwoordig kan bondgenootschap performatief aanvoelen, een vinkje dat je moet zetten. Maar Jacksons pleidooi werd gesmeed in een tijdperk waarin steun voor queer-rechten geen enkel politiek voordeel en aanzienlijk risico met zich meebracht. Het was bij hem geen late bekering; het was een fundamenteel, en vaak eenzaam, onderdeel van zijn publieke leven.
Meer dan een metafoor: actie en intersectionaliteit
Jacksons beroemde "Rainbow Coalition" was niet zomaar een pakkende slogan. Het was een politieke strategie gebouwd op het destijds radicale idee dat de strijd van zwarte mensen, latino's, vrouwen, arbeiders en ja, queer mensen, met elkaar verbonden was. Hij stelde expliciet: “De regenboog omvat lesbiennes en homo's. Geen enkele Amerikaanse burger mag gelijke bescherming onder de wet worden ontzegd.”
Dit waren niet alleen woorden. Zijn presidentiële campagnes in de jaren 80 waren de eerste die serieus de queer-gemeenschap het hof maakten. Hij kwam niet alleen opdagen voor een fotomoment; hij:
- Nam openlijk homoseksuele en lesbische medewerkers in dienst.
- Pleitte voor federale financiering voor aidsonderzoek in een tijd waarin de regering-Reagan crimineel nalatig was.
- Riep op tot beëindiging van het verbod voor homo's om in het leger te dienen.
- Liep helemaal vooraan bij de March on Washington for Lesbian and Gay Rights in 1987, schouder aan schouder met activisten.
Hij verscheen ook in de stille, verwoestende ruimtes van de aidscrisis, bezocht hospices en bleef overnachten, en bood troost waar velen veroordeling boden. Dit was bondgenootschap gedefinieerd door aanwezigheid, niet door persberichten.
Van gelijke rechten tot het homohuwelijk
Jacksons steun wankelde nooit naarmate de politieke doelen van de gemeenschap evolueerden. Hij was erbij in 1993, toen hij een andere March on Washington toesprak: “Geen homofobie meer. Laten we mensen respecteren, mensen beschermen.”
Zijn standpunt over het homohuwelijk was bijzonder scherpzinnig. In 2004, toen Massachusetts als eerste staat het homohuwelijk legaliseerde, verwoordde hij een principe dat vandaag de dag nog steeds voor velen een uitdaging is: de scheiding tussen persoonlijke overtuiging en publieke wetgeving.
"In mijn cultuur is het huwelijk een relatie tussen man en vrouw, maar volgens de wet hebben mensen het recht om hun eigen partner te kiezen."
Hij deed niet alsof hij zijn eigen traditie losliet, maar hij begreep dat in een pluralistische samenleving de wet iedereen gelijk moet beschermen. Hij bracht diezelfde energie in de strijd tegen Proposition 8 in Californië in 2010, die hij een product van "onwetendheid" en "onverdraagzaamheid" noemde.
Een les in solidariteit
De nalatenschap van Jesse Jackson is een krachtig tegenverhaal voor het idee dat bondgenootschap een moderne uitvinding is. Hij toonde decennialang aan dat ware solidariteit niet gaat om het vinden van de veiligste positie, maar om het steunen van de gemarginaliseerden, zelfs als het je iets kost. Hij gebruikte het platform dat hij had opgebouwd in de strijd tegen raciaal onrecht om rechtvaardigheid voor anderen te eisen, omdat hij begreep dat bevrijding een gezamenlijk project is.
In een tijdperk van versplinterde politiek is zijn visie van een veelzijdige, soms rommelige, maar uiteindelijk verenigde "lappendeken" geen oubollige historische voetnoot. Het is een routekaart die nog altijd even relevant is.
