BRUSSEL – Een coalitie van mensenrechtenorganisaties in Litouwen heeft de Europese Commissie formeel opgeroepen om actie te ondernemen tegen een voorstel in het parlement van het land, de Seimas, om een referendum te houden dat het concept van het gezin in de grondwet eng zou herdefiniëren.
Het voorgestelde amendement beoogt in de grondwet vast te leggen dat een gezin alleen kan voortkomen uit een huwelijk tussen een man en een vrouw, of uit de banden van moederschap en vaderschap. Indien aangenomen, zou dit gezinnen gebaseerd op partnerschappen van gelijk geslacht en andere niet-traditionele structuren juridisch uitsluiten van grondwettelijke erkenning en bescherming.
Deze stap betekent een aanzienlijke achteruitgang ten opzichte van de huidige juridische interpretatie in Litouwen. Hoewel de grondwet het huwelijk momenteel definieert als een verbintenis tussen een man en een vrouw, heeft het Constitutioneel Hof van het land belangrijke uitspraken gedaan die de definitie van gezin verruimen. In 2011 oordeelde het hof dat het huwelijk niet de enige basis is voor gezinsrelaties, en in een uitspraak uit 2019 bevestigde het dat een in het buitenland getrouwd koppel van gelijk geslacht recht heeft op grondwettelijke bescherming als gezin.
Een uitdaging voor Europese waarden
De organisaties, waaronder de nationale LHBTIQA+-rechtenorganisatie LGL en het Lithuanian Youth Centre, stellen dat het referenduminitiatief rechtstreeks in strijd is met zowel de Litouwse grondwettelijke principes als het fundamentele EU-recht. In hun brief aan de Europese Commissie benadrukken ze dat het voorstel discriminatie in feite zou legaliseren.
"We volgen het pad van Rusland, waar eerst wetten worden gecreëerd om een deel van de bevolking te elimineren, gevolgd door repressie," zei Martynas Norbutas, directeur van het Lithuanian Youth Centre, in een verklaring. "We dringen er bij de Europese Commissie, als hoedster van de verdragen, op aan om snel stappen te ondernemen om een initiatief te voorkomen dat de fundamenten van de democratie ondermijnt."
De oproep wijst op gevestigde jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM), dat het concept van gezin ruim interpreteert en niet beperkt tot het huwelijk. Als lid van de Europese Unie is Litouwen verplicht deze fundamentele rechten en waarden te handhaven.
Politiek momentum en interne twijfels
Het voorstel is geen marginaal initiatief; het werd aanvankelijk ondertekend door 63 parlementsleden en kreeg onlangs de steun van 50 wetgevers in een voorlopige stemming. Het plan is om het referendum volgend jaar tegelijk met de gemeenteraadsverkiezingen te houden.
Het initiatief roept echter vragen op over de eigen wettigheid. De juridische afdeling van het Litouwse parlement zelf heeft een advies uitgebracht waarin staat dat het voorstel "ernstige twijfels oproept over de overeenstemming met de grondwettelijke principes van de rechtsstaat, de suprematie van de Grondwet en verantwoord bestuur".
De coalitie van mensenrechtenorganisaties heeft de Europese Commissie gevraagd om de conformiteit van het referendum met het EU-recht te beoordelen, een onmiddellijke dialoog met de Litouwse autoriteiten te starten en alle beschikbare maatregelen te gebruiken om te voorkomen wat zij omschrijven als een mogelijke schending van de mensenrechten binnen de grenzen van de EU.
