Een wake-upcall voor Europa: De strijd tegen hiv is nog lang niet voorbij
Een onthutsend nieuw rapport van het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) en het Regionaal Bureau voor Europa van de WHO heeft een zorgwekkende realiteit blootgelegd: Europa wordt geconfronteerd met een 'verborgen hiv-crisis' die wordt veroorzaakt door late diagnoses. Het jaarlijkse surveillance-rapport, gebaseerd op data uit 2024, onthult dat maar liefst 54% van de mensen die vorig jaar met hiv werden gediagnosticeerd, zich al in een vergevorderd stadium van de infectie bevond. Dit betekent dat duizenden mensen al jaren met het virus leven zonder dit te weten, wat gevolgen heeft voor hun gezondheid op de lange termijn en het risico op verdere overdracht vergroot.
Hoewel het totale aantal nieuwe diagnoses in de Europese Unie (EU/EER) sinds 2015 met 14,5% is gedaald, wordt deze positieve trend gevaarlijk ondermijnd door het groeiende aantal mensen dat met een ongediagnosticeerde hiv-infectie leeft. Het doel om aids als bedreiging voor de volksgezondheid tegen 2030 te beëindigen, staat nu ernstig onder druk.
De kritieke bevinding
Meer dan één op de twee mensen (54%) die in 2024 met hiv werden gediagnosticeerd, kreeg de diagnose laat, met een CD4-celtelling onder de 350 cellen/mm³. Dit duidt op een ernstig verzwakt immuunsysteem en betekent dat zij waarschijnlijk al meerdere jaren met hiv leefden voordat de diagnose werd gesteld.
Een gedeelde last: Verschuivende transmissiedynamiek
De laatste data stellen de perceptie ter discussie dat de epidemie zich uitsluitend binnen één demografische groep concentreert. In 2024 was seks tussen mannen verantwoordelijk voor 48% van alle nieuwe diagnoses, terwijl heteroseksueel contact met 46% kort daarop volgde. Nu deze cijfers vrijwel identiek zijn, is het duidelijk dat het transmissielandschap is verschoven naar een bijna gelijke verdeling tussen deze groepen.
Hoewel heteroseksueel contact de belangrijkste overdrachtsroute is in Oost-Europa, benadrukt het rapport dat zelfs in het Westen een aanzienlijk deel van deze gevallen voorkomt onder migrantenpopulaties, wat wijst op de noodzaak van meer inclusieve en toegankelijke gezondheidszorg voor iedereen, ongeacht afkomst.
De PrEP-paradox en aanhoudend stigma
Het rapport schetst een gemengd beeld van de preventie-inspanningen. Hoewel het gebruik van pre-expositieprofylaxe (PrEP) is toegenomen, wordt het potentieel ervan belemmerd door ongelijke toegang. Schokkend genoeg hebben vijf landen in de regio nog steeds geen formele richtlijnen voor PrEP, wat aanzienlijke leemtes creëert in dit cruciale preventiemiddel.
Voor ons in Nederland, waar PrEP beschikbaar is via de GGD, dient dit als een herinnering dat de toegang niet overal in Europa vanzelfsprekend is. Het benadrukt ook het belang van blijvend pleiten voor laagdrempelige toegang en bewustwordingscampagnes.
Bovendien blijft stigma een enorme barrière voor de zorg. Uit het rapport bleek dat meer dan 10% van de mensen met hiv discriminatie heeft ervaren in de gezondheidszorg. Dit is onaanvaardbaar en ontmoedigt mensen direct om zich te laten testen en de zorg te zoeken die ze nodig hebben.
Wat moet er nu gebeuren?
Het ECDC heeft duidelijke aanbevelingen opgesteld om Europa weer op koers te krijgen. Deze zijn niet alleen voor beleidsmakers, maar voor ons allemaal:
- Dicht de testkloof: We moeten regelmatig testen op hiv normaliseren. Voor iedereen die seksueel actief is, is het kennen van je status een cruciaal onderdeel van zelfzorg. Vroege diagnose betekent vroege toegang tot behandeling, waardoor mensen met hiv een lang en gezond leven kunnen leiden en verdere overdracht wordt voorkomen (n=n, niet-meetbaar = niet-overdraagbaar).
- Bestrijd stigma: We moeten de inspanningen opvoeren om discriminatie in de gezondheidszorg en onze gemeenschappen uit te bannen. Dit begint met educatie en het benoemen van vooroordelen waar we ze ook tegenkomen.
- Holistische zorg: Voor mensen die leven met hiv moet zorg verder gaan dan alleen virale onderdrukking. Het moet aandacht besteden aan geestelijke gezondheid, leeftijdsgerelateerde aandoeningen en de algehele kwaliteit van leven.
Dit rapport is een cruciale herinnering dat zelfgenoegzaamheid onze vijand is. De middelen om de hiv-epidemie te beëindigen bestaan, maar ze zijn nutteloos zonder toegankelijk testen, eerlijke preventie en een meelevende, stigma-vrije benadering van zorg. Het is tijd om de kloof te dichten en deze verborgen crisis te beëindigen.
Voor meer gedetailleerde informatie kunt u het volledige rapport van het ECDC raadplegen.
