In het West-Afrikaanse land Niger vindt een harde aanpak van de lhbtq+-gemeenschap plaats, waarbij bronnen ter plaatse de situatie omschrijven als een "heksenjacht". Na de invoering van een streng nieuw wetboek van strafrecht dat homoseksualiteit voor het eerst in de geschiedenis van het land strafbaar stelt, zijn minstens 40 mensen gearresteerd, waaronder hooggeplaatste militaire functionarissen.
Het klimaat van angst heeft veel lhbtq+-personen gedwongen onder te duiken en heeft essentiële volksgezondheidsdiensten lamgelegd, wat ernstige zorgen wekt over een mogelijke heropleving van hiv in de regio.
Een draconische nieuwe wet
Het nieuwe wetboek van strafrecht, in februari ingevoerd door de militaire junta die in 2023 de macht greep, stelt zware straffen op relaties tussen mensen van hetzelfde geslacht. De wet bepaalt dat "onfatsoenlijke of onnatuurlijke handelingen" bestraft kunnen worden met maximaal 10 jaar gevangenisstraf en een boete die overeenkomt met ongeveer € 198.000.
De wetgeving gaat nog verder en legt nog zwaardere straffen op voor aanverwante activiteiten:
- Deelnemen aan, getuige zijn van of het organiseren van een huwelijk tussen mensen van hetzelfde geslacht kan leiden tot een gevangenisstraf van maximaal 20 jaar.
- Directe of indirecte betrokkenheid bij een lhbtq+-organisatie of -club is eveneens strafbaar met maximaal 20 jaar gevangenisstraf, plus een boete tot 500 miljoen CFA-frank (ongeveer € 762.000).
Deze stap brengt Niger op één lijn met buurlanden Mali en Burkina Faso, die recentelijk ook repressieve anti-lhbtq+-wetten hebben ingevoerd. De drie landen, die allemaal door militaire regimes worden geregeerd, hebben een politiek blok gevormd, de Alliance of Sahel States, en nemen in toenemende mate een vergelijkbaar hardvochtig sociaal beleid over.
Volksgezondheidscrisis dreigt
De onmiddellijke impact op de volksgezondheid is verwoestend. Een bron die werkzaam is bij lokale gezondheidsorganisaties en anoniem wenst te blijven vanwege het gevaarlijke klimaat, bevestigde dat diensten die hiv-ondersteuning bieden, gedwongen zijn hun activiteiten te staken. "Het klimaat hier is echt giftig," verklaarde de bron. "We hebben het contact met velen [in de gemeenschap] verloren en de recente arrestaties hebben de spanningen verergerd."
Nu leden van de gemeenschap zijn ondergedoken, is de toegang tot condooms, hiv-tests en levensreddende PrEP-medicatie volledig afgesneden. Gezondheidsexperts waarschuwen dat het ondergronds drijven van deze gemeenschappen onvermijdelijk zal leiden tot een stijging van het aantal nieuwe hiv-infecties. Sub-Sahara Afrika is al goed voor 64% van alle mensen die wereldwijd met hiv leven. Vorige week was Niger een van de slechts acht landen die tegen een politieke verklaring van de VN over hiv/aids stemden.
Een regionaal patroon van vervolging
De wet in Niger maakt deel uit van een verontrustende trend op het hele continent. De afgelopen jaren hebben landen als Oeganda, Ghana en Senegal wetgeving ingevoerd of aangescherpt die gericht is op lhbtq+-personen. Politicoloog en activist Larissa Kojoué stelt dat deze wetten vaak een politiek instrument zijn dat door leiders wordt gebruikt om hun macht te consolideren onder het mom van het beschermen van "Afrikaanse waarden".
"Politieke leiders gebruiken dit om hun eigen politieke agenda te bevorderen," aldus Kojoué. "Ze beroepen zich op 'Afrikaanse waarden', soevereiniteit en cultuur, terwijl ze tegelijkertijd met alle plezier de mensenrechten van mensen ondermijnen."
De internationale mensenrechtenorganisatie Front Line Defenders heeft een verklaring uitgegeven waarin ze haar diepe bezorgdheid uit over de ontwikkelingen. De organisatie heeft de Nigerese autoriteiten opgeroepen "om alle bepalingen in te trekken die individuen criminaliseren op basis van hun seksuele oriëntatie of genderidentiteit, evenals de personen die hen steunen en verdedigen."
