Back to Agenda

20 Apr

20:00

de Brakke Grond

Nes 45, Amsterdam

Zes performers omarmen melancholie. Niet als een ziekte of een romantisch beeld, maar als een krachtig verlangen.

Tue, 20 Apr 2027 20:00

de Brakke Grond, Amsterdam

Wed, 21 Apr 2027 20:00

de Brakke Grond, Amsterdam

Ferenc Balcaen / NTGent: Please, Open The Curtains

Meer info & tickets

In seizoen 26-27 brengt NTGent een nieuw project van de beloftevolle Vlaamse theatermaker Ferenc Balcaen (1997). Balcaen maakte eerder indruk met zijn afstudeervoorstelling Tristis (2022), een zintuiglijke verkenning van menselijke metamorfoses geïnspireerd op het schilderij De Tuin der Lusten van Jheronimus Bosch, en met Scapegoat (2024), waarin hij via een breed palet aan muziekgenres en -tradities de bewoners van Dantes Inferno opzoekt.

PLEASE, open the curtains, geproduceerd door NTGent in coproductie met DESINGEL en Hermes Ensemble, is een theatrale verkenning van melancholie. De voorstelling reflecteert over sociale vervreemding, kwetsbaarheid, menselijke verbinding en het emotionele gewicht van verandering en verlies. Vergeten figuren verliezen zich in eenzaamheid, dwalend door een ruimte die hen dwingt hun leegte onder ogen te zien. De vloer, koud als staal, trilt zachtjes onder hun voeten. Kunstbloemen lijken te bloeien, maar dienen slechts als echo's van iets dat ooit levendig was.

In deze voorstelling, geïnspireerd op The Dreams van Delia Derbyshire en De val van Icarus van Bruegel, wordt melancholie niet voorgesteld als een zwakte, maar als een zoektocht naar verbinding en troost. Het is een confrontatie met instabiliteit en vergankelijkheid. Een pleidooi voor schoonheid en hoop.

Zes performers omarmen melancholie via collectieve scènes waarin spel, arbeid en ritueel naast elkaar bestaan. Soms licht en speels, soms traag en sereen. Hun lichamen vormen een ensemble waarin beelden en kleine gebaren circuleren. De scenografie is een levend lichaam, een symbolisch landschap dat het verleden oproept, vervormt en reconstrueert.

Over melancholie

Melancholie is nooit neutraal geweest. Hannah Arendt omschreef het als de ‘stilte in het oog van de storm’: een stilte die tegelijk deel uitmaakt van beweging. In melancholie voelt men de kloof tussen de wereld zoals ze is en de wereld zoals ze zou moeten zijn. Deze kloof kan niet gedicht worden, en net daarom kan melancholie zowel wanhoop als hoop brengen. Door de geschiedenis heen werd dit gevoel echter ongelijk verdeeld.

Voor mannen had melancholie vaak een verheven status: een teken van genialiteit, reflectie, kunstenaarschap. Voor vrouwen en queers werd een gelijkaardige ervaring steevast gereduceerd tot pathologie. Hun verdriet werd ‘hysterie’, hun eenzaamheid ‘neurose’. In zijn essay Rouw en Melancholie (1917) sprak Freud over de verborgen rouw om een verloren of verboden liefde. Judith Butler heeft erop gewezen dat dit mechanisme queers in een staat van permanente melancholie drijft: hun verdriet wordt maatschappelijk onzichtbaar gemaakt en keert zich zo naar binnen. Julia Kristeva begreep melancholie als een ineenstorting van taal, een verlies dat enkel via stilte of kunst kan worden uitgedrukt.

Het is verleidelijk om deze geschiedenis enkel te interpreteren als een van onderdrukking, maar er is ook een andere beweging gaande. Vrouwen en queer kunstenaars hebben melancholie gaandeweg terug opgeëist. Waar hun lichamen lang als hysterisch werden afgeschilderd, maakten zij melancholie opnieuw zichtbaar als bron van creativiteit en verzet. In het werk van Frida Kahlo neemt het lijden de vorm aan van een zelfportret; in dat van Nan Goldin een collectief geheugen van verlies; in dat van Tracey Emin installaties die schaamte omzetten in getuigenis. Zo blijkt melancholie meer dan een individuele toestand. Het is een politieke sensibiliteit, een manier van kijken die zowel verlies als verlangen erkent.

Besloten Tuin

Voor de scenografie put PLEASE, open the curtains inspiratie uit de besloten tuin (hortus conclusus), een middeleeuws religieus motief dat teruggaat op het bijbelse Hooglied, waar het de maagdelijkheid en heiligheid van Maria symboliseert. In kloosters diende de besloten tuin als een plek voor stilte, gebed en genezing, vaak gevuld met symbolische planten. In de 15e en 16e eeuw doken in de Zuidelijke Nederlanden ook kleinschalige kunstwerken (altaarstukachtige assemblages) op die dit motief uitbeeldden.

De besloten tuin verwees naar de zuiverheid van Maria, maar ook naar het paradijs, de kosmos in het klein en de harmonie van de schepping. In kunstwerken wordt Maria vaak afgebeeld in een ommuurde tuin, omringd door symbolische bloemen. Het motief leeft ook voort in de hedendaagse kunst, zij het in meer abstracte vormen: ommuurde ruimtes of figuren die stilte, afzondering en mysterie oproepen. Deze moderne variaties nodigen uit tot introspectie en meerdere interpretatielagen.

Credits

Met: Ellen Sterckx, Pepijn Vandelanotte, Meron Verbelen, Marie-Christine Verheyen, Ferre Vuye, An Pierlé
Regie: Ferenc Balcaen
Dramaturgie: Marie Peeters
Lichtontwerp: Dennis Diels
Scenografie: Lars Uten
Achterdoek: Lukas De Ryck
Kostuums: Lynn Van Hoydonck
Muziek: Jolan Decaestecker, Mees Vervuurt
Buitenstaand oog: Mesut Arslan
Danscoaching: Georgina Teunissen
Productie: NTGent
Coproductie: STUKLeuven, DE SINGEL, Muziektheater Transparant
Met dank aan: HERMESensemble, Platform 0090