Te midden van de aanhoudende discussies over lange wachtlijsten en drempels in de transgenderzorg in Nederland, wint een ander model aan terrein. In Amsterdam en Utrecht bieden community-geleide klinieken, in samenwerking met de lokale GGD (Gemeentelijke Gezondheidsdienst), directe toegang tot hormoontherapie en andere essentiële diensten op basis van het principe van 'informed consent'.
Deze klinieken vormen een cruciaal alternatief voor velen in de trans community, met name voor degenen die extra drempels ervaren in de reguliere zorg. Het initiatief, aangevoerd door belangenorganisatie Trans in Eigen Hand, demonstreert een praktische, laagdrempelige aanpak van zorg. Nu beide bestaande klinieken echter op volle capaciteit draaien, onderstreept het project ook de aanzienlijke, onvervulde vraag naar dergelijke diensten.
Wat is een GGD Transkliniek?
Het model is eenvoudig: een speciale dienst bij een GGD waar trans personen hormoonzorg, seksuele gezondheidszorg en psychosociale begeleiding kunnen krijgen zonder verwijzing van een gespecialiseerd genderteam. Deze aanpak stelt de autonomie van het individu centraal, waarmee de 'poortwachtersrol' wordt weggenomen die vaak de toegang tot zorg vertraagt of verhindert. Het is een systeem dat is ontworpen met en voor de community die het bedient.
Hieronder volgt een overzicht van de twee klinieken die momenteel operationeel zijn.
Trans United Clinic, Amsterdam
Deze kliniek, een samenwerking tussen Trans United Europe en het Centrum Seksuele Gezondheid van de GGD Amsterdam, is opgericht door en voor transgender personen van kleur (BPOC). Het biedt een holistische dienstverlening die medische en community-ondersteuning combineert.
- Diensten: Hormoonzorg op basis van 'informed consent', seksuele gezondheidsdiensten en psychosociale ondersteuning.
- Toegang: Aanmelden verloopt via e-mail.
- Huidige status: De kliniek neemt momenteel geen nieuwe patiënten aan vanwege de grote vraag, een situatie die de dringende noodzaak voor uitbreiding benadrukt.
Bezoek de website van de kliniek
Utrecht Trans Clinic
Geïnspireerd door het Amsterdamse model, is deze kliniek een community-initiatief van Colored Qollective, de gemeente Utrecht en GGD Regio Utrecht. Het wordt gecoördineerd door een team van geracialiseerde trans personen en richt zich op degenen die vaak het meest gemarginaliseerd zijn.
- Doelgroep: De kliniek geeft voorrang aan personen die zich identificeren als geracialiseerd, ongedocumenteerd zijn of sekswerker zijn, en die een band hebben met de regio Utrecht (wonen, werken of regelmatig bezoeken).
- Diensten: Toegang tot en begeleiding bij hormonen, seksuele gezondheidsdiensten inclusief soa/hiv-testen en PrEP, en een sociale ruimte met community-activiteiten.
- Toegang: Zorg is beschikbaar op afspraak en kan anoniem worden verleend.
Bezoek de website van de kliniek
Waarom het GGD-model werkt
Het succes van deze klinieken komt voort uit drie kernprincipes die direct de tekortkomingen in het traditionele systeem aanpakken:
1. Laagdrempelig: Doordat er geen verwijzing van een huisarts of genderteam nodig is, zijn de klinieken toegankelijk voor mensen zonder vaste huisarts, zorgverzekering of geldige verblijfsvergunning—groepen die vaak volledig buiten de zorg vallen.
2. Vertrouwen vanuit de community: Omdat de klinieken worden gerund in nauwe samenwerking met door trans personen geleide community-organisaties, bouwen ze een vertrouwensband op die vaak ontbreekt bij personen die negatieve ervaringen hebben gehad met het zorgsysteem.
3. Informed consent: Dit is de hoeksteen van het model. Het respecteert de autonomie van de patiënt en behandelt deze als de primaire beslisser in de eigen transitie. De rol van de zorgverlener is om te informeren en te ondersteunen, niet om zorg goed of af te keuren op basis van externe criteria.
De campagne van Trans in Eigen Hand stelt dat de volle wachtlijsten bij deze twee klinieken geen teken van falen zijn, maar juist een 'proof of concept'. Ze tonen een duidelijke en actuele behoefte aan meer van dit soort faciliteiten. De organisatie werkt actief samen met de Transgenderzorg Coalitie om andere gemeenten en GGD's te adviseren over het opzetten van vergelijkbare klinieken, waarmee ze een blauwdruk bieden voor een toegankelijkere en menselijkere toekomst voor de transgenderzorg in Nederland.
