De Wikimedia Foundation, de non-profitorganisatie achter Wikipedia, heeft van een Russische rechtbank een nieuwe reeks boetes opgelegd gekregen vanwege haar weigering inhoud te censureren. Een rechtbank in Moskou legde boetes op van in totaal 15,2 miljoen roebel (ongeveer 166.000 euro) voor wat het schendingen van de Russische wet noemde, waaronder de aanwezigheid van “lhbt-propaganda” op de online encyclopedie.
De uitspraak is de nieuwste stap in Ruslands voortdurende campagne om de digitale informatieruimte te beheersen; een offensief dat sinds de grootschalige invasie van Oekraïne verder is geïntensiveerd. De beruchte Russische wet tegen "homopropaganda", die oorspronkelijk het promoten van "niet-traditionele seksuele relaties" onder minderjarigen verbood, werd eind 2022 uitgebreid naar alle leeftijden. Daarmee werd feitelijk elke publieke uiting of positieve weergave van het lhbtq+-leven strafbaar gesteld.
Een patroon van intimidatie
Volgens berichten uit de rechtszaal van het Tagansky-district werden de boetes opgelegd in vier afzonderlijke procedures tegen de Wikimedia Foundation. Naast de artikelen over lhbtq+-onderwerpen viel de rechtbank ook over informatie over GOST-normen die door het Russische ministerie van Defensie worden gebruikt, wat de rechter als een “militair geheim” classificeerde.
De zaken werden aangespannen nadat Wikimedia formele verzoeken tot verwijdering van Roskomnadzor, de Russische federale toezichthouder op media en communicatie, had genegeerd. Dit juridische instrument, op grond van artikel 13.41 van het Wetboek van Administratieve Overtredingen, wordt veelvuldig ingezet om technologiebedrijven onder druk te zetten om te voldoen aan overheidscensuur.
De zitting werd geleid door rechter Alexandra Anokhina, een bekende verschijning in mensenrechtenkringen vanwege haar rol in politiek gevoelige rechtszaken. Zij was eerder verantwoordelijk voor een groot aantal uitspraken rond de Russische wet op “buitenlandse agenten”, een ander instrument dat wordt gebruikt om afwijkende meningen en onafhankelijke media de mond te snoeren.
Onderdeel van een bredere repressie
De actie tegen Wikipedia stond niet op zichzelf. Op dezelfde dag legde rechter Anokhina ook boetes op aan andere grote techplatforms:
- Telegram kreeg een boete voor het weigeren om berichten over de Chechen Republic of Ichkeria te verwijderen, evenals berichten over Russische militaire verliezen en vermeende oorlogsmisdaden in Oekraïne.
- Google kreeg een sanctie wegens de beschikbaarheid van VPN-diensten in de appwinkel, waarmee gebruikers staatscensuur kunnen omzeilen en geblokkeerde websites kunnen bezoeken.
Het is niet de eerste keer dat de Wikimedia Foundation in het vizier komt. De organisatie weigert consequent te buigen voor overheidseisen tot censuur. Eerdere boetes omvatten onder meer:
- Februari 2023: Een boete van 2 miljoen roebel voor artikelen met gedetailleerde informatie over de locaties van drie Russische militaire eenheden.
- April 2022: Boetes voor het weigeren om artikelen te verwijderen over het bloedbad in Bucha, de verwoesting van een ziekenhuis en theater in Mariupol, en instructies voor het maken van buskruit.
De weigering van de stichting om feitelijke informatie over de oorlog in Oekraïne en lhbtq+-onderwerpen te verwijderen, brengt haar rechtstreeks in conflict met het narratief van het Kremlin, met deze escalerende juridische en financiële druk tot gevolg.
