Het Russische ministerie van Volksgezondheid heeft officieel een nieuwe reeks klinische richtlijnen goedgekeurd die een scala aan niet-normatieve seksuele interesses, waaronder consensuele BDSM en fetisjisme, pathologiseren. Het document, ontwikkeld door de Russische Vereniging van Psychiaters, omschrijft deze interesses als 'stoornissen in de seksuele voorkeur' en beschrijft methoden voor diagnose en behandeling.
Dit is de eerste keer dat een dergelijk uitgebreid document over dit onderwerp formeel is aangenomen in het land. Hoewel de richtlijnen ook illegale handelingen zoals pedofilie behandelen, is het opnemen van consensuele activiteiten onder dezelfde noemer van psychische stoornis een belangrijke en zorgwekkende ontwikkeling.
Wat kwalificeert als een 'stoornis'?
Volgens de richtlijnen wordt een diagnose niet uitsluitend gebaseerd op de aanwezigheid van een 'atypische' seksuele interesse. Om iemands voorkeuren als stoornis te classificeren, moet diegene intense, langdurige seksuele driften of fantasieën ervaren waarop wordt gehandeld of die 'significant lijden' veroorzaken. Het raamwerk houdt ook rekening met factoren als wederzijdse toestemming en het risico op schade.
De lijst van aandoeningen die als 'stoornissen in de seksuele voorkeur' worden geclassificeerd, omvat:
- Fetisjisme
- Sadomasochisme (BDSM)
- Exhibitionisme
- Voyeurisme
- Pedofilie
Het op één hoop gooien van consensuele activiteiten zoals BDSM met niet-consensuele en criminele handelingen is een veelgebruikte tactiek om seksuele minderheden te stigmatiseren en staat in schril contrast met de opvattingen over seksuele gezondheid in veel westerse landen, waaronder Nederland.
Een 'genezing' voor kink
Het aanbevolen behandelplan varieert afhankelijk van de vastgestelde 'ernst' van de stoornis. Voor mildere gevallen wordt psychotherapie, met name cognitieve gedragstherapie (CGT), voorgesteld. Voor meer uitgesproken gevallen bevelen de richtlijnen echter een combinatie van psychotherapie en farmacologische interventie aan.
Dit kan selectieve serotonineheropnameremmers (SSRI's), een veelvoorkomende klasse antidepressiva, omvatten, evenals hormonale medicatie. Het document noemt specifiek anti-androgenen en GnRH-analogen – medicijnen die testosteron onderdrukken en het libido verlagen. De auteurs merken op dat het gebruik van deze medicijnen voor dergelijke doeleinden vaak een 'off-label' toepassing is, waarvoor een speciale beslissing van een medische commissie en de geïnformeerde toestemming van de patiënt vereist is.
Een huiveringwekkende context
Deze medische ontwikkeling staat niet op zichzelf. Ze vindt plaats te midden van een steeds vijandiger wordend klimaat voor lhbtq+-personen in Rusland. Eind 2023 bestempelde het Hooggerechtshof van het land de 'internationale publieke lhbt-beweging' als een extremistische organisatie, waarmee in feite elke vorm van openbaar lhbtq+-activisme werd verboden.
Door consensuele seksuele praktijken die afwijken van een enge norm te medicaliseren, bieden deze richtlijnen een nieuw kader voor sociale controle. Het creëert een systeem waarin individuen als geestesziek kunnen worden bestempeld en onderworpen aan 'behandeling' voor hun identiteit en verlangens, wat een door de staat gesanctioneerde visie op aanvaardbare seksualiteit versterkt. Voor de queer- en kinkgemeenschappen in Nederland en daarbuiten dient het als een grimmige herinnering aan hoe medische instituten kunnen worden gebruikt om sociale en politieke agenda's af te dwingen.
