Laten we eerlijk zijn, een lichaamsdeel 'schaamlippen' noemen is best heftig, toch? Jarenlang was schaamlippen het standaard Nederlandse woord voor labia, een term die letterlijk schaamte in onze anatomie verwerkt. Het is zo'n woord waar je van ineenkrimpt, of je het nu in een biologieboek leest of bij de dokter hoort. Maar dankzij jarenlange campagnes komt daar nu eindelijk verandering in.
Het meest gezaghebbende woordenboek van Nederland, de Dikke van Dale, voegt officieel een nieuw, neutraal alternatief toe: vulvalippen. Dit werd wereldnieuws; zelfs de BBC bericht erover. In de volgende online editie zal het woord naast de oude term worden vermeld, waardoor we allemaal een broodnodige, schaamtevrije optie krijgen.
Waarom is één woord zo belangrijk?
Taal is niet zomaar een set labels; het vormt hoe we over onszelf en ons lichaam denken en voelen. Voor de activisten achter de campagne Schaamteloos was het schrappen van 'schaam' niet onderhandelbaar. "Het is cruciaal dat mensen een neutraler, anatomisch correct woord hebben — geen woord dat, bewust of onbewust, aan schaamte is gekoppeld," zegt medeoprichter Shari Klein.
Dit gaat niet alleen over semantiek; het gaat over het ontmantelen van de vreemde, historische bagage die aan ons lichaam kleeft. De strijd voor lichamelijke autonomie en het recht om onze eigen ervaringen te definiëren, is iets waar wij in de queergemeenschap veel van weten. Of het nu gaat om voornaamwoorden of de woorden die we voor onze eigen anatomie gebruiken, respectvolle taal is fundamenteel. Zoals een protestbord tijdens een recente mars slim opmerkte: "er bestaan tenslotte ook geen schaamballen." Een terecht punt.
Onderdeel van een groter gesprek
Deze stap in Nederland is onderdeel van een veel bredere Europese discussie over het destigmatiseren van de taal rondom lichaam, seks en gezondheid. Het staat niet op zichzelf:
- Duitsland: Ook daar voeren activisten campagne om het Duitse Schamlippen te vervangen door Vulvalippen.
- Zweden: In 2009 slaagden actievoerders erin om slidkrans (vaginale corona) in het woordenboek te krijgen als vervanging voor de misleidende term voor het maagdenvlies, die vertaald werd als 'maagdelijkheidsmembraan'.
- Verenigd Koninkrijk: Er loopt een petitie om 'hysterectomie' te vervangen door 'uterectomie', met het argument dat de oorspronkelijke term gekoppeld is aan het verouderde en misogyne concept 'hysterie'.
Het wijst allemaal op een groeiend bewustzijn dat de taal die we erven vaak beladen is met oordelen. Gynaecoloog dr. Brooke Vandermolen merkt op dat zelfs schijnbaar neutrale medische termen zoals 'niet vorderende ontsluiting' tijdens de bevalling of een 'incompetente cervix' patiënten het gevoel kunnen geven dat hun eigen lichaam faalt. "Taal is ontzettend belangrijk," zegt ze, "en de woorden die we kiezen kunnen erkenning tonen en mensen het gevoel geven dat ze gevalideerd en gezien worden."
Wat nu?
'Vulvalippen' in het woordenboek krijgen is een enorme stap, maar het werk is nog niet klaar. Het volgende doel voor de actievoerders is om de term breder overgenomen te zien in de medische wereld, op voorlichtingsfolders en op scholen. Hoewel sommigen misschien zullen beweren dat een woord veranderen de wereld niet verandert, is het een krachtig begin. Het geeft ons de middelen om over ons lichaam te praten met precisie, respect en zonder enige schaamte. En dat is een gesprek dat het waard is om te voeren.
