Drie jaar geleden, na het winnen van de International Booker Prize en de publicatie van een reeks veelgeprezen werken, verdween schrijver Lucas Rijneveld van het literaire toneel. De druk van het succes was immens geworden en een geplande roman werd abrupt ingetrokken. Nu is hij terug met een nieuwe dichtbundel, Als zee uit hond, en een openhartig verhaal over zijn persoonlijke transformatie.
In een recent interview vertelde Rijneveld uitvoerig over zijn bewuste terugtrekking uit het openbare leven, een periode die hij gebruikte om een wereld buiten het schrijven te verkennen en om te beginnen met zijn medische transitie met testosterontherapie. Deze reis, zo legt hij uit, ging over het herontdekken van zichzelf, los van de persona van de gevierde auteur.
Van literaire ster tot lokale hovenier
Op zoek naar anonimiteit nam Rijneveld een reeks baantjes aan die ver afstonden van de literaire wereld. Hij probeerde het als fietsenmaker en werkte in een ansichtkaartenwinkel, maar merkte dat zijn schrijversbrein altijd actief was. Rust vond hij echter als hovenier in Utrecht en Bilthoven.
“De afgelopen jaren was het fijn dat waar ik ook kwam, ik gewoon Lucas was. Dat vond ik zo verfrissend,” vertelde hij. Zijn klanten, die niet wisten dat ze een van Nederlands meest geprezen hedendaagse schrijvers hun tuin lieten wieden, waren simpelweg blij met zijn werk en boden hem koffie en koekjes aan. Deze eenvoudige, tastbare waardering stond mijlenver af van de druk van literaire prijzen en deadlines.
Een tweede puberteit en een nieuwe stem
Een belangrijk deel van Rijnevelds afwezigheid was gewijd aan zijn gendertransitie. Hij omschrijft het starten met testosteron als het doormaken van een “tweede puberteit”, een proces dat niet alleen zijn lichaam, maar ook zijn perspectief en creatieve proces hervormde.
“Mijn stem is lager, ik heb baardgroei, maar ik krijg ook andere interesses en een ander concentratievermogen,” merkte hij op. Het ziekenhuis had hem gewaarschuwd om aan het begin van de behandeling geen grote beslissingen te nemen. Lachend herinnert hij zich: “Het eerste wat ik deed, was stoppen met schrijven, mijn huis opzeggen en naar het buitenland gaan.”
Deze transformatie heeft zijn schrijven direct beïnvloed. Hij voelt dat hij directer is geworden, zijn taal minder een “beeldenstorm” en meer gefocust. “Ik heb nog steeds de vergelijkingen, maar het is minder een opeenstapeling van woorden. Ik schrijf kortere zinnen,” legde hij uit. “Ik denk dat daar een zekere kracht in schuilt.”
Terugkeer op het podium
Met de publicatie van Als zee uit hond stapt Rijneveld weer in de schijnwerpers, te beginnen met een optreden tijdens de Nacht van de Poëzie in Utrecht. Hij geeft toe zich kwetsbaar te voelen over deze terugkeer, vooral omdat zijn stem en uiterlijk zijn veranderd. Hij werpt bewust het “harnas” af van de pakken die hij voorheen droeg bij optredens, en kiest ervoor om meer als zichzelf te verschijnen.
Hij is zich ervan bewust dat zijn openheid over trans-zijn negatieve reacties kan oproepen, zeker in het huidige maatschappelijke klimaat. “Er is zoveel haat in deze wereld tegen trans personen, tegen homoseksuelen, tegen mensen die een beetje anders zijn,” zei hij. “Het is eigenlijk onzin als ik me niet uitspreek… Waarom zou ik niet eerlijk zijn?”
Voor Rijneveld gaat deze terugkeer niet alleen over een nieuw boek. Het gaat erom voor het eerst volledig als zichzelf op het podium te staan. Als Lucas.
Lees het volledige interview
Dit is een samenvatting van een uitgebreid interview door Laura de Jong voor de Volkskrant. Het gaat dieper in op Rijnevelds jeugd, zijn relatie met het geloof, zijn literaire vriendschappen en de specifieke gedichten in zijn nieuwe bundel. De volledige tekst (in het Nederlands) kunt u lezen op de website van de Volkskrant.
