Het was de 30e verjaardag van de genocide in Srebrenica, een sombere mijlpaal die de wereldwijde toewijding aan "nooit meer" moest versterken. Maar in plaats van de gestage opmars naar gelijkheid die velen als vanzelfsprekend beschouwden, leeft nu 72 procent van de wereldbevolking onder autocratisch bewind. Voor de LHBTI-gemeenschap is dit niet zomaar een politieke verschuiving; het is een breuk in de op regels gebaseerde internationale orde die hen heeft getransformeerd tot een gemeenschappelijke vijand.
De Amerikaanse draai: een doorgesneden reddingslijn
De eerste 12 maanden van de tweede ambtstermijn van de regering-Trump hebben schokgolven door de wereldwijde mensenrechtenarchitectuur gestuurd. Decennialang waren de Verenigde Staten – hoewel inconsequent – een hoeksteen van het internationale rechtssysteem. Vandaag de dag zijn ze veranderd van beschermer in vervolger.
In eigen land heeft de regering systematisch de bescherming van trans- en intersekse personen afgebouwd, terwijl ze naar verluidt een lijst van "binnenlandse terroristen" voorbereidt die progressieve belangengroepen zou kunnen treffen. In het buitenland is de impact nog verwoestender. Door hulpprogramma's uit te hollen die ooit een letterlijke reddingslijn vormden voor LHBTI-personen, mensenrechtenverdedigers en gemarginaliseerde kinderen wereldwijd, hebben de VS in feite van kant gewisseld op het speelveld van de mensenrechten.
"Trump heeft opgeschept dat hij 'het internationale recht niet nodig heeft' als beperking, alleen zijn 'eigen moraal'. Zijn regering heeft Amerikaanse hulpprogramma's uitgehold die een reddingslijn boden aan kinderen, ouderen, mensen die gezondheidszorg nodig hebben, LHBTI-personen, vrouwen en mensenrechtenverdedigers."
Deze terugtrekking stuit op een golf van volksverzet, zoals de "No Kings"-marsen die miljoenen mensen de straat op brachten, maar de institutionele schade is onmiskenbaar.
Overleven onder extremisme: de gerichte campagne van de Taliban
Terwijl de VS zich terugtrekken, voeren andere regimes hun vervolgingscampagnes op. In Afghanistan heeft de "Wet ter Bevordering van Deugd en het Voorkomen van Ondeugd" de uitwissing van queer-levens wettelijk vastgelegd. In februari 2025 werden vier mannen onderworpen aan openbare geseling en veroordeeld tot jarenlange gevangenisstraffen voor het "misdrijf" van relaties tussen mensen van hetzelfde geslacht.
Deze brutaliteit gebeurt niet in een vacuüm. De campagne van de Taliban vindt plaats terwijl het land wordt geconfronteerd met een catastrofale humanitaire crisis, waarbij 22 miljoen mensen te kampen hebben met voedselonzekerheid. In deze context is de beslissing van het Internationaal Strafhof om arrestatiebevelen uit te vaardigen tegen de hooggeplaatste Taliban-leiders Hibatullah Akhundzada en opperrechter Abdul Hakim Haqqani een historisch moment. De bevelen beschuldigen hen specifiek van "misdaden tegen de menselijkheid", waaronder de systematische vervolging van LHBTI-personen.
De donkere hartslag van Zuid-Amerika
In Zuid-Amerika onthult een stijgende golf van haatmisdrijven de kloof tussen constitutionele beloften en de geleefde werkelijkheid. In Argentinië gebruikte president Javier Milei het wereldtoneel in Davos om genderidentiteit te kleineren, terwijl zijn regering toezag op een economie waar de prijsinflatie voor essentiële goederen 33,6 procent bedroeg. Deze retoriek heeft dodelijke gevolgen gehad: het Nationaal Observatorium voor LHBTI+ Haatmisdrijven documenteerde een stijging van 70 procent in geweld tussen januari en juni 2025, met 17 doden en 85 gewonden tot gevolg.
De situatie in Colombia is even ontnuchterend. Ondanks dat het land enkele van de sterkste constitutionele beschermingen in de regio heeft, werden er in 2024 164 LHBTI-personen vermoord. Voor de meest gemarginaliseerden is een wettelijke status vaak niet meer dan een "papieren schild" dat kogels of messen niet tegenhoudt wanneer de rechtsstaat onder druk staat.
Wetgevende uitwissing: het autoritaire draaiboek
Over de hele wereld grijpen autocraten naar hetzelfde draaiboek: het vizier richten op "anderen" om de aandacht af te leiden van falende infrastructuur, economische stagnatie of politieke instabiliteit. Door een gemeenschappelijke vijand te creëren, consolideren ze hun macht via wetgevende uitwissing:
- Burkina Faso: In september 2025 nam de militaire junta een wet aan die seksuele handelingen tussen mensen van hetzelfde geslacht met wederzijdse instemming strafbaar stelt met maximaal vijf jaar gevangenisstraf, terwijl ze tegelijkertijd aankondigde het Internationaal Strafhof te verlaten.
- Belarus: In april wijzigde het ministerie van Cultuur decreten om afbeeldingen van relaties tussen mensen van hetzelfde geslacht en transgenderidentiteit als pornografie te classificeren, als onderdeel van een breder hardhandig optreden waarbij meer dan 1.100 politieke gevangenen zijn opgesloten.
- Bosnië en Herzegovina: In de Republika Srpska schrapte het parlement "genderidentiteit" als beschermde categorie in wetten tegen haatzaaien en haatmisdrijven, wat samenviel met bredere separatistische dreigementen tegen de federale staat.
Culturele oorlogsvoering: censuur als wapen in Azië
In Azië heeft de strijd voor het queer-bestaan zich verplaatst naar het domein van de culturele oorlogsvoering. In China en Hongkong beschouwt de staat queer-expressie steeds meer als "zacht verzet" of een bedreiging voor de nationale stabiliteit. Autoriteiten promoten agressief heteroseksuele gendernormen via een geavanceerd censuurapparaat.
De willekeurige aard van deze controle werd perfect geïllustreerd in oktober 2025, toen het toneelstuk We are gay met een LHBTI-thema in Hongkong werd geannuleerd, slechts twee uur voordat de kaartverkoop zou beginnen. Deze censuur gaat gepaard met het bewerken van media – zoals een Australische film waarin een huwelijk tussen twee mensen van hetzelfde geslacht werd vervangen door een heteroseksueel huwelijk – en de uitbreiding van transnationale repressie. De export van "Great Firewall"-surveillancetechnologieën naar landen als Pakistan en Myanmar bewijst dat China's model van digitaal autoritarisme een wereldwijd exportproduct wordt.
Glimpen van rechterlijk verzet
Zelfs nu de autoritaire golf aanzwelt, blijft de rechterlijke macht een cruciale plek van verzet. In Brazilië oordeelde het Hooggerechtshof dat wetten tegen huiselijk geweld ook moeten gelden voor koppels van hetzelfde geslacht en trans vrouwen, en schorste het een resolutie die erop gericht was puberteitsremmers voor minderjarigen te verbieden en hormoontherapie te beperken.
In Ecuador kwam het Constitutioneel Hof op voor de rechten van de volgende generatie. Door uitspraak te doen in het voordeel van een transgendermeisje wiens school weigerde haar identiteit te erkennen, verplichtte de rechtbank een nationaal protocol dat garandeert dat scholen de voorkeursnamen en de toegang tot toiletten van leerlingen moeten respecteren. Deze uitspraken tonen aan dat, hoewel politieke machten kunnen wankelen, het principe van universele mensenrechten nog steeds voorvechters heeft in de hoogste rechtsorganen.
Een generatie-uitdaging
De bevindingen van het World Report 2026 bevestigen dat LHBTI-rechten de "kanarie in de kolenmijn" zijn voor de democratie. Wanneer een staat begint met het afbreken van de bescherming van zijn meest gemarginaliseerde burgers, zijn de instellingen die iedereen moeten beschermen meestal de volgende die vallen.
We bevinden ons niet langer in een tijdperk waarin vooruitgang wordt gegarandeerd door het verstrijken van de tijd; we bevinden ons in een democratische recessie die een gecoördineerde en strategische reactie vereist van kiezers, het maatschappelijk middenveld en de slinkende gelederen van regeringen die de mensenrechten respecteren. Het doorbreken van de huidige autoritaire golf is geen taak voor één enkele verkiezingscyclus – het is een generatie-uitdaging.
De strijd tussen vrijheid en tirannie is opnieuw het bepalende verhaal van onze tijd. Terwijl de wereldwijde alliantie voor rechten zichzelf hervormt, zal de bescherming van de meest gemarginaliseerden dan het fundament van de nieuwe orde zijn, of het eerste offer aan de oude?
