In zijn boek, The Queer Thing About Sin: Why the West Came to Hate Queer Love, neemt historicus Harry Tanner ons mee op een reis naar de oudheid om de oorsprong van homofobie te achterhalen. Het werk stelt dat de veroordeling van queerliefde geen tijdloos religieus decreet is, maar een historisch construct dat aan kracht won in periodes van crisis, ongelijkheid en een toenemende obsessie met 'zelfbeheersing'.
De mythe van een queer utopia ontkracht
Velen in de lhbtq+-gemeenschap hebben het oude Griekenland gezien als een historisch toevluchtsoord, een samenleving die liefde tussen mensen van hetzelfde geslacht vierde. Tanners onderzoek nuanceert dit versimpelde beeld. Hoewel sommige stadstaten zoals Boeotia bekend stonden om mannelijke stellen die leefden alsof ze getrouwd waren, hadden andere, zoals het archaïsche Sparta, wetten tegen homoseksuele relaties.
Het boek beschrijft een geleidelijke maar gestage verschuiving naar intolerantie. Zo kwam er rond 450 v.Chr. abrupt een einde aan de eens bloeiende pottenbakkerij-industrie die homoseksuele handelingen afbeeldde. Een eeuw later werden mannen in Athene geëxecuteerd voor seksuele handelingen met hetzelfde geslacht. Tanner legt uit hoe zelfs de befaamde liefde tussen de Atheense democratische helden, Harmodius en Aristogeiton, later werd gekuist tot een platonisch, 'familievriendelijk' verhaal – een patroon van uitwissing dat voor queergemeenschappen vandaag de dag herkenbaar is.
Macht, laster en seks in het oude Rome
Het Romeinse Rijk wordt op een vergelijkbare manier onder de loep genomen. Tanner verzet zich tegen het idee dat Rome een cultuur was waar queerliefde universeel genormaliseerd was. In plaats daarvan benadrukt hij hoe beschuldigingen van verlangen naar hetzelfde geslacht vaak werden gebruikt als politieke laster om een tegenstander af te schilderen als moreel verdorven en zonder zelfbeheersing. Bovendien had veel van wat is vastgelegd over seksuele handelingen tussen mensen van hetzelfde geslacht niet te maken met liefde met wederzijdse instemming, maar met machtsdynamieken en het seksueel geweld tegen tot slaaf gemaakte mensen, die niet als volwaardige mensen werden beschouwd.
Het verband tussen economische crisis en homofobie
Een van de kernargumenten van het boek is de correlatie tussen toenemende welvaartsongelijkheid en groeiende intolerantie. Tanner presenteert bewijs dat suggereert dat naarmate samenlevingen ongelijker werden, ze ook minder tolerant werden ten opzichte van anderszijn. In tijden van economische tegenspoed kreeg een filosofische obsessie met 'zelfbeheersing' en soberheid de overhand, wat op zijn beurt leidde tot de veroordeling van elke niet-reproductieve seksualiteit als buitensporig, onnatuurlijk of zelfs ziekelijk.
Dit patroon van zondebokdenken is een terugkerend thema. Wanneer samenlevingen te maken kregen met crises zoals plagen of hongersnoden, werden queer personen vaak het doelwit van de schuld. Tanner wijst specifiek op een duistere periode in Nederland in de jaren 1730, toen een morele paniek, aangewakkerd door sociale en economische angsten, leidde tot massa-arrestaties en executies van mannen die beschuldigd werden van homoseksualiteit. Deze historische gebeurtenis in ons eigen land dient als een grimmig voorbeeld van de centrale stelling van het boek.
Religie en de erfenis van vooroordelen
Hoewel het gebruikelijk is om het christendom de schuld te geven van de geschiedenis van homofobie in het Westen, stelt Tanner dat de religie deze vooroordelen niet heeft uitgevonden, maar ze eerder heeft overgenomen en gecodificeerd uit de omringende Griekse en Romeinse culturen. Vroege christelijke denkers namen bestaande homofobe ideologieën over, zoals het beeld van de homoseksuele man als hebzuchtig, losbandig en roofzuchtig. Het boek onderzoekt hoe Bijbelse passages, zoals het verhaal van Sodom (oorspronkelijk een verhaal over onherbergzaamheid), later werden geherinterpreteerd om de vervolging van queer personen te rechtvaardigen.
Door deze historische lijnen te volgen, wil The Queer Thing About Sin aantonen dat homofobie geen onveranderlijke waarheid is, maar een instrument dat wordt gebruikt in tijden van sociale spanning. De auteur verbindt deze oude patronen met de huidige tijd en merkt op hoe een vergelijkbare retoriek van 'overdaad' en 'verderf' nu wordt ingezet tegen transgender en non-binaire personen. Het begrijpen van deze historische wortels, zo suggereert het boek, is een cruciale stap in het ontmantelen van de vooroordelen waar we vandaag de dag nog steeds mee te maken hebben.
