"Als Pride bloeit, slaagt de democratie."
De European Pride Organisers Association (EPOA) heeft de eerste editie van State of Pride in Europe gepubliceerd, het meest gedetailleerde onderzoek tot nu toe naar de mensen die Pride daadwerkelijk organiseren. Op basis van reacties van 112 organisatoren – van Nuuk in Groenland tot Tbilisi in Georgië en Jerevan in Armenië – schetst het rapport een beeld van een beweging die over het hele continent uitbreidt en diversifieert, zelfs nu een groeiend aantal organisatoren te maken krijgt met verboden, vijandigheid en krimpende budgetten.
De belangrijkste conclusie is er een van veerkracht. Zo'n 65% van de organisatoren zegt dat hun evenementen sinds 2022 zijn gegroeid, en Pride is veel meer geworden dan een enkele mars: 94% organiseert nu culturele activiteiten zoals concerten, theater en tentoonstellingen, en 70% verzorgt educatieve programma's. Toch blijkt uit hetzelfde onderzoek dat 40% hun financiering de afgelopen drie jaar heeft zien dalen en dat bedreigingen – zowel online als offline – sterk toenemen.
Hongarije: een verbod getrotseerd, en weer ongedaan gemaakt
Geen enkel verhaal is zo prominent in het rapport als dat van Hongarije. In maart 2025 drukte de regerende Fidesz-partij van Viktor Orbán wetgeving erdoor die openbare bijeenkomsten verbiedt die de kinderbeschermingswet van het land 'schenden' – de wet die de 'promotie of vertoning' van homoseksualiteit of gendertransitie aan iedereen onder de 18 verbiedt. In de praktijk kwam dit neer op een verbod op Pride. Het verbod was getimed voor het seizoen van 2025 en trof Budapest Pride in juni en, later, Pécs Pride in oktober.
De staat liet het niet bij de wet op papier. Deelnemers riskeerden boetes van ruwweg 6.500 tot 200.000 forint (ongeveer €16 tot €500), organisatoren konden tot een jaar gevangenisstraf krijgen, en langs de route werden vrachtwagens met biometrische gezichtsherkenningscamera's geplaatst om aanwezigen te identificeren. De bedoeling was duidelijk om af te schrikken.
Het effect was spectaculair averechts. De 30e editie van Budapest Pride werd de grootste in de Hongaarse geschiedenis. Organisatoren schatten dat er tot 200.000 mensen op de been waren – velen van hen nieuwkomers en bondgenoten die de dag niet alleen zagen als een verdediging van LHBTI+-rechten, maar ook van de democratische toekomst van Hongarije. Oppositiefiguur Péter Magyar noemde het harde optreden 'geen doelpunt, maar een enorm eigen doelpunt'. Wat bedoeld was om de mars te onderdrukken, veranderde deze in een massale demonstratie.
De nasleep was een ander verhaal. Er werd een strafzaak geopend tegen de burgemeester van Boedapest, Gergely Karácsony, die werd ondervraagd over zijn steun aan de mars, en tegen Gèza Buzás-Hàbel, organisator van Pécs Pride. Maar nadat de verkiezingen van april 2026 een regeringswisseling brachten, viel de juridische basis weg: op 21 april 2026 vernietigde het Hof van Justitie van de Europese Unie de onderliggende anti-LHBTI+-wet, en op 4 juni 2026 lieten aanklagers de aanklachten tegen beide mannen vallen, verwijzend naar de uitspraak. De Hongaarse politie heeft sindsdien toestemming gegeven voor Budapest Pride in 2026, omdat er 'geen gronden waren om de bijeenkomst te verbieden'. Het rapport merkt echter op dat het verbod van 2025 nog niet formeel is ingetrokken en dat het surveillanceapparaat van Orbán nog steeds operationeel is.
Elders beperkt – vaak in stilte
Hongarije staat niet alleen. Ook in Turkije, Georgië en Armenië is Pride verboden of ernstig beperkt. In 2025 was het tien jaar geleden dat Istanbul Pride werd verboden, waar activisten die de straat opgingen snel door de politie uiteen werden gedreven. In Georgië werd buitenlandse financiering voor organisatoren strafbaar gesteld onder een nieuwe wet op de registratie van buitenlandse agenten. Maar het rapport benadrukt dat regelrechte verboden de uitzondering zijn. Veel vaker komen 'impliciete' beperkingen voor: informeel advies van de politie of ambtenaren om evenementen af te gelasten, gerechtvaardigd met zorgen over veiligheid, verkeer of 'openbare zedelijkheid'. Tweeëntwintig organisatoren gaven aan dat ze zelf de kosten voor politie of beveiliging moesten dekken, een aanzienlijke financiële last die stilletjes op vrijwilligers wordt afgeschoven.
Haatzaaien nog steeds in opmars
Een opvallende 81% van de organisatoren meldde online haatzaaiende uitlatingen tegen hun teams, en 63% zei dat dit de afgelopen drie jaar was toegenomen. Buiten het scherm meldden 37 respondenten vandalisme of vernieling van Pride-eigendommen, en 24 meldden doodsbedreigingen of dreigementen met fysiek geweld tegen teamleden. Zelfs waar overheden over het algemeen ondersteunend zijn – 56% omschreef hun autoriteiten als 'vriendelijk en behulpzaam' – meldde bijna de helft (47%) nog steeds vijandige berichten van politici op lokaal, regionaal of nationaal niveau.
Gedragen door vrijwilligers die op hun tandvlees lopen
Achter de festivals schuilt een beweging die grotendeels op goodwill draait. Meer dan de helft van de organisatoren (53%) werkt volledig zonder betaald personeel en is volledig afhankelijk van vrijwilligers. Dat eist zijn tol: burn-out wordt door 34% omschreven als een 'frequent' probleem en door nog eens 45% als een probleem dat 'af en toe' voorkomt. De financiering is over de hele linie bescheiden, met de meest voorkomende budgetcategorie tussen €10.000 en €50.000. Er is geen duidelijke aanwijzing dat een bepaalde regio beter gefinancierd is dan een andere. Slechts acht Pride-evenementen in heel Europa melden budgetten van €1 miljoen of meer – geconcentreerd in de hoofdsteden en grootste steden van Spanje, Oostenrijk, Zwitserland, Nederland en de Scandinavische landen.
Een beweging die verder reikt dan de hoofdsteden
Het rapport weerlegt ook het idee dat Pride een fenomeen van grote steden is. De gemiddelde organisatie is ongeveer 20 jaar oud – de oudste is die van Barcelona, opgericht in 1977 – en de overgrote meerderheid is een geregistreerde ngo. Zo'n 68% is gevestigd buiten de nationale hoofdsteden. Pride wortelt steeds vaker in kleine steden en dorpen, van Ojén in Spanje tot gemeenschappen die ervoor kiezen om een eendaagse mars in te ruilen voor een meerdaags festival om de druk op vrijwilligers te verlichten en een duurzame lokale aanwezigheid op te bouwen.
Wat nu?
De bevindingen komen in een mijlpaaljaar voor de beweging. EuroPride 2026 wordt georganiseerd in Amsterdam – en is tevens WorldPride – waar organisatoren campagne voeren om Pride te laten erkennen als immaterieel cultureel erfgoed, inclusief een aanvraag voor de UNESCO-lijst. EuroPride verhuist daarna naar Turijn in 2027 en West-Ierland in 2028. EPOA presenteert haar rapport als een instrument voor zowel organisatoren, financiers als beleidsmakers, en stelt dat de gezondheid van Pride een barometer is voor de maatschappelijke ruimte zelf. Zoals voorzitter Patrick Orth het verwoordt: wanneer Pride-organisaties het moeilijk hebben, 'is dit vaak een signaal van bredere uitdagingen voor de mensenrechten en democratische participatie'.
Het volledige rapport State of Pride in Europe is beschikbaar via de European Pride Organisers Association op epoa.eu.
