Slowakije heeft formeel geweigerd het huwelijk van een homokoppel te registreren dat legaal in buurland Oostenrijk was getrouwd. Het land plaatst zich hiermee in directe oppositie tegen een uitspraak van het Europese Hof van Justitie en escaleert de spanningen over lhbti+-rechten binnen het blok.
Ivan Novotný en Metod Špaček, beiden Slowaakse staatsburgers, trouwden in 2020 in Oostenrijk. Toen zij afgelopen december een aanvraag indienden om hun huwelijk officieel in hun thuisland te laten registreren, verwachtten ze een standaard administratieve procedure. In plaats daarvan ontvingen ze deze week een afwijzingsbrief, niet van de lokale burgerlijke stand, maar rechtstreeks van de Slowaakse minister van Binnenlandse Zaken, Matúš Šutaj Eštok.
“We hebben onze aanvraag ingediend bij de burgerlijke stand, en het was de burgerlijke stand die de beslissing had moeten nemen,” verklaarde Novotný. Hij omschreef de afwijzing als gebaseerd op “zwakke juridische argumenten.” Hij beweerde ook dat de populistische premier van het land, Robert Fico, op 12 juni persoonlijk de burgerlijke stand bezocht om hen te instrueren de aanvraag af te wijzen, verwijzend naar het constitutionele verbod op het homohuwelijk in Slowakije.
Een directe uitdaging van het EU-recht
De beslissing is een significante uitdaging voor het gezag van het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ-EU). In november oordeelde het hoogste gerechtshof van de EU dat alle lidstaten homohuwelijken die in andere lidstaten zijn voltrokken, moeten erkennen voor het verlenen van verblijfsrecht en andere fundamentele rechten. Hoewel de uitspraak landen niet dwingt het homohuwelijk te legaliseren, vereist het wel dat ze wettelijke verbintenissen uit andere EU-landen erkennen om het vrije verkeer van personen te waarborgen.
Dit is niet de eerste keer dat een EU-lidstaat zich op dit punt verzet tegen het HvJ-EU. Het Poolse Constitutionele Hof deed in juli een vergelijkbare stap, waarbij het een beslissing van een nationale rechtbank vernietigde die zich aanvankelijk wel aan de EU-uitspraak hield. Deze acties creëren een zorgwekkend precedent en ondermijnen het principe dat EU-recht boven nationaal recht staat.
Europese Commissie reageert
De Europese Commissie in Brussel heeft de stap van Slowakije snel veroordeeld. “Een van de fundamenten van onze Unie is dat het EU-recht, zoals geïnterpreteerd door het Hof van Justitie van de EU, voorrang heeft op nationaal recht,” aldus de Commissie in een verklaring. “Alle lidstaten hebben de plicht om alle arresten van het HvJ-EU volledig uit te voeren.”
De verklaring eindigde met een duidelijke waarschuwing: “We zullen de situatie zeer nauwlettend blijven volgen en, indien nodig, niet aarzelen om alle instrumenten die tot onze beschikking staan te gebruiken.” Dit kan inbreukprocedures omvatten, die kunnen leiden tot aanzienlijke financiële sancties.
Voorlopig bereiden Novotný en Špaček zich voor op een juridische strijd in eigen land. Het koppel is van plan een rechtszaak aan te spannen om de beslissing van de minister aan te vechten. “Ik herhaal dat ik er geen twijfel over heb dat we uiteindelijk ook in Slowakije gelijkheid voor iedereen zullen bereiken,” bevestigde Novotný.
